rok 1915 / MCMXV
XIX wiek · XX wiek · XXI wiek
1913 « 1914 « 1915 » 1916 » 1917
edytuj Wydarzenia w Polsce
edytuj Wydarzenia na świecie
- 1 stycznia - I wojna światowa: Zatopienie brytyjskiego okrętu "HMS Formidable" u wybrzeży hrabstwa Dorset (w pobliżu Lyme Regis), przez niemiecki okręt podwodny U-24.
- 12 stycznia
- 13 stycznia - trzęsienie ziemi (6,8° w skali Richtera) w miejscowości Avezzano w regionie Abruzzów we Włoszech, zginęło ok. 29 tys. osób.
- 19 stycznia
- francuski inżynier Georges Claude opatentował lampę neonową, używaną później powszechnie w reklamie.
- I wojna światowa: Niemieckie sterowce zbombardowały miasta Great Yarmouth i King's Lynn w Wielkiej Brytanii, zabijając więcej niż 20 osób.
- 21 stycznia - w Detroit w stanie Michigan zostaje założona organizacja o zasięgu międzynarodowym „Kiwanis International”, której celem jest poprawa warunków życia dzieci i młodzieży.
- 28 stycznia - Straż Wybrzeża Stanów Zjednoczonych (ang. United States Coast Guard, USCG), powstała w 1790 roku, ustawą Kongresu Stanów Zjednoczonych zostaje przyłączona do amerykańskich sił zbrojnych.
- 31 stycznia - wprowadzenie racjonowania sprzedaży chleba i mąki w Niemczech.
- 4 lutego - I wojna światowa: Niemcy ogłaszają blokadę wód wokół Anglii i Irlandii.
- 8 lutego - w Los Angeles odbyła się premiera kontrowersyjnego filmu wyreżyserowanego przez D.W.Griffitha pod tytułem Narodziny narodu (ang. The Birth of a Nation).
- 9 lutego - Kanał Sueski zostaje zamknięty dla statków państw neutralnych.
- 12 lutego - w Waszyngtonie położono kamień węgielny pod Pomnik Lincolna.
- 18 lutego - odwołano Letnie Igrzyska Olimpijskie 1916 w Berline.
- 20 lutego - zostaje otwarta wystawa światowa w San Francisco.
- 26 lutego - pierwsze bojowe wykorzystanie miotaczy ognia przez niemiecki 3 pułk zwiadowczy gwardii na froncie zachodnim, w Malancourt.
- marzec-październik - plaga szarańczy w Palestynie.
- 3 marca
- 14 marca
- I wojna światowa: W pobliżu wybrzeża Chile, Royal Navy zmusiła załogę niemieckiego lekkiego krążownika „SMS Dresden” do opuszczenia okrętu i zatopienia jednostki.
- Wielka Brytania, Francja i Rosja uzgodniły że w razie zwycięstwa, Konstantynopol i cieśnina Bosfor przejdą pod władanie Rosji (porozumienie to jest później anulowane ze względu na rewolucję w Rosji).
- 18 marca - I wojna światowa: Turcy odparli atak floty brytyjskiej w Cieśninie Dardanelskiej.
- 19 marca - po raz pierwszy sfotografowano Plutona, który jednak nie został rozpoznany jako planeta.
- 25 marca - w odległości około 2 km od portu Honolulu na Hawajach zatonął w niewyjaśnionych dotąd okolicznościach amerykański okręt F-4 z 21 członkami załogi.
- 28 marca - zostaje odprawiona uroczysta msza przez arcybiskupa Johna Irelanda w nowokonsekrowanej katedrze kościoła rzymskokatolickiego, pod wezwaniem św. Pawła z Tarsu, w stolicy stanu Minnesota Saint Paul.
- 13 kwietnia - Rewolucja meksykańska: Oddziały generała Pancho Villa zaatakowały oddziały Álvaro Obregóna. Atak ten nie powiódł się jednak ze względu na użycie przez obrońców drutu kolczastego i karabinów maszynowych.
- 22 kwietnia - I wojna światowa: Pod Ypres stoczono bitwę pomiędzy wojskami francuskimi i niemieckimi. Niemcy po raz drugi w czasach nowożytnych użyli gazów bojowych (ciekły chlor). Pierwszy raz armia niemiecka użyła broni chemicznej na froncie wschodnim, na linii rzek Bzura i Rawka, 31 grudnia 1914, pod Bolimowem (w 1241 w Bitwie pod Legnicą po raz pierwszy Chińczycy służący w armii mongolskiej użyli broni chemicznej).
- 24 kwietnia - w Imperium Osmańskim aresztowano setki przedstawicieli inteligencji ormiańskiej. Ormianie datę tę uważają za początek rzezi Ormian.
- 25 kwietnia
- 26 kwietnia - w Londynie został podpisany tajny układ sojuszniczy między Włochami i Ententą.
- 30 kwietnia
- 3 maja - bitwa pod Gorlicami (Niemcy i Austro-Węgry przełamały front rosyjski)
- 5 maja - I wojna światowa: Artyleria turecka rozpoczyna ostrzał zatoki Anzac na półwyspie Gallipoli.
- 7 maja - I wojna światowa: Niemiecki U-Boot zatopił brytyjski parowiec transatlantycki RMS Lusitania, zginęło 1198 osób.
- 9 maja - I wojna światowa: Niemcy i Francuzi walczą w drugiej bitwie o Artois – bitwa zostaje nierozstrzygnięta, zginęło około 176 tys. żołnierzy.
- 16 maja - zabójstwo premiera Portugalii P. Chagasa.
- 17 maja - w Wielkiej Brytanii era większościowych rządów Partii Liberalnej zakończyła się, gdy premier Herbert Henry Asquith sformował koalicję wszystkich partii.
- 22 maja
- Austriacy odzyskali Lwów (zajęty przez Rosjan 3 września 1914).
- w Szkocji doszło do katastrofy kolejowej, 200 osób zostało zabitych.
- 23 maja - I wojna światowa: Włosi podejmują działania zbrojne przeciw Austro-Węgrom.
- 23-24 maja - atak austriacki pomiędzy Wenecją a miastem Barletta.
- 29 maja - Teófilo Braga zostaje prezydentem Portugalii.
- maj - początek 10-miesięcznych zmagań włosko-austriackich pod Isonzo.
- 2 czerwca - I wojna światowa: Rozpoczyna się blokada wybrzeży Azji Mniejszej przez flotę Wielkiej Brytanii.
- 3 czerwca - Rewolucja meksykańska: Oddziały Álvaro Obregóna i Pancho Villi starły się w mieście León. We frontalnym ataku Obregón stracił prawe ramię, ale zdecydowanie pokonał oddziały Pancho Villi.
- 5 czerwca - początek austriacko-włoskich potyczek w rejonie miasta Gorycja.
- 9 czerwca - sekretarz stanu William Jennings Bryan rezygnuje ze stanowiska ze względu na różnice poglądów dotyczącą postępowania USA w sprawie zatopienia RMS Lusitania.
- 10 czerwca - Wielka Brytania opanowała niemiecką kolonię Kamerun.
- 16 czerwca - powstaje Instytut Brytyjskich Kobiet (ang. British Women's Institute).
- 17 czerwca - francuski minister wojny podejmuje decyzję o wyposażeniu żołnierzy w hełmy.
- 23 czerwca - deklaracja papieża Benedykta XV o neutralności Watykanu.
- 1 lipca - I wojna światowa: Rozpoczyna się niemiecka ofensywa na Litwę, Kurlandię i dawne Królestwo Polskie.
- 7 lipca - w pobliżu miejscowości Queenston w prowincji Ontario w Kanadzie doszło do katastrofy tramwajowej, zginęło 15 osób.
- 24 lipca - parowiec Eastland, wywrócił się do góry dnem w centrum Chicago, 845 osób poniosło śmierć.
- 28 lipca - Stany Zjednoczone zajmują Haiti.
- 5-23 sierpnia - huragany przechodzące przez Galveston i Nowy Orlean zabijają 275 osób.
- 6-21 sierpnia - I wojna światowa: Ofensywa sierpniowa, której celem było zdobycie kontroli nad półwyspem Gallipoli. Siły tureckie odparły atak, straty Imperium Brytyjskiego to ponad 20 tys. zabitych - straty Turków to około 12 tys. zabitych.
- 16 sierpnia - Ententa obiecuje Królestwu Serbii w razie zwycięstwa nad Państwami Centralnymi przyłączenie znacznej części Bałkanów, m. in. Bośni i Hercegowiny, Slawonii i części Dalmacji.
- 19 sierpnia - I wojna światowa: Niemiecki okręt podwodny torpeduje angielski parowiec "Arabic".
- 6 września - prototyp czołgu jest testowany po raz pierwszy przez Brytyjczyków.
- 11 września - największa kompania kolejowa w USA – „Pennsylvania Railroad” - rozpoczyna elektryfikację swych linii.
- 22 września - I wojna światowa: Francuzi rozpoczynają ofensywę w Szampanii.
- 6 października - I wojna światowa: Rozpoczęcie ofensywy austriackiej w Serbii.
- 12 października - I wojna światowa: Brytyjska pielęgniarka Edith Cavell została rozstrzelana przez Niemców za pomaganie rannym żołnierzom Ententy w ucieczce z Belgii.
- 14 października - I wojna światowa: Bułgaria przystępuje do wojny po stronie państw centralnych.
- 15 października - I wojna światowa: Armia austrowęgierska i bułgarska wkraczają na terytorium Królestwa Serbii. Pierwsza Armia Serbska wycofuje się w stronę Grecji.
- 19 października - Stany Zjednoczone uznają rząd Venustiano Carranza w Meksyku - de facto (nie de iure aż do 1917).
- 27 października - William Morris Hughes został siódmym premierem Australii.
- 28 października - ograniczenie sprzedaży wyrobów mięsnych w Niemczech (tylko 4 dni w tygodniu).
- listopad - rozpoczęły się negocjacje nad tajnym porozumieniem między Wielką Brytanią i Francją - Traktat Sykes-Picot - odnoszący się do podziału Bliskiego Wschodu na strefy wpływów po zakończeniu pierwszej wojny światowej. Traktat ten został podpisany 6 maja 1916 roku.
- 14 listopada - w Europie o godzinie 22:30 - rzekomo żołnierze z różnych państw walczących w pierwszej wojnie światowej doświadczyli wizji ukazujących im własną śmierć. Jeden z odcinków serialu telewizyjnego pod tytułem „Jeden krok za” (ang. One Step Beyond 1959-1961) ABC oparty był na tym rzekomym wydarzeniu.
- 20 listopada - w Chinach zostaje przywrócona monarchia.
- 25 listopada - Albert Einstein sformułował „Ogólną teorię względności”. Teoria ta została opublikowana w roku 1916.
- grudzień - I wojna światowa: Austriacy zajmują Serbię.
- 12 grudnia
- chiński generał i polityk Yuan Shikai ogłosił się cesarzem.
- w Niemczech zostaje wybudowany pierwszy w całości metalowy samolot.
- 26 grudnia - militarna rada tajnej organizacji irlandzkiej (ang. Irish Republican Brotherhood) wyznacza dzień, niedzielę wielkanocną roku 1916, za dzień rozpoczęcia powstania narodowego.
- Alfred Wegener niemiecki geofizyk publikuje teorię wędrówki kontynentów, znaną również jako Teoria Wegenera.
- Lord Beaverbrook kupił gazetę Daily Express.
- W USA - Gil Anderson samochodem marki Stutz, ustanowił rekord prędkości - 165,1 km/h (102,6 mph).
- W Detroit, w stanie Michigan pojawił się pierwszy znak drogowy – nakaz zatrzymania (znak Stop).
- Kobiety w Danii i Islandii uzyskały prawa wyborcze.
- W Niemczech, Franz Kafka publikuje nowelę pod tytułem „Przemiana” (niem. Die Verwandlung).
edytuj Urodzili się
- 18 stycznia - Kazimierz Wichniarz, polski aktor (zm. 1995)
- 20 stycznia - Kurt Wilhelm Marek, pisarz i dziennikarz niemiecki (zm. 1972)
- 23 stycznia - Arthur Lewis, ekonomista brytyjski, laureat Nagrody Nobla (zm. 1991)
- 24 stycznia
- 31 stycznia - Thomas Merton, amerykański pisarz, poeta, trapista (zm. 1968)
- 1 lutego - Stanley Matthews, angielski piłkarz (zm. 2000)
- 5 lutego - Robert Hofstadter, amerykański fizyk, laureat Nagrody Nobla (zm. 1990)
- 7 lutego - Teoctist Arăpaşu, prawosławny patriarcha Rumunii (zm. 2007)
- 20 lutego - Danuta Szaflarska, polska aktorka
- 23 lutego - Paul Tibbets, amerykański pilot bombowca, który zrzucił bombę atomową na Hiroszimę (zm. 2007)
- 28 lutego - Peter Medawar, angielski naukowiec brazylijskiego pochodzenia (zm. 1987)
- 20 marca - Światosław Richter, rosyjski pianista (zm. 1997)
- 23 marca - Wasilij Zajcew, snajper radziecki z czasów II wojny światowej (zm. 1991)
- 30 marca - Arsenio Erico, piłkarz paragwajski, uchodzący za najlepszego w kraju i jednego z najlepszych w dziejach światowego futbolu (zm. 1977)
- 3 kwietnia - Piet de Jong, polityk holenderski, premier
- 4 kwietnia - Muddy Waters, czarnoskóry, amerykański bluesman (zm. 1983)
- 6 kwietnia - Tadeusz Kantor, malarz, scenograf, reżyser (zm. 1990)
- 7 kwietnia
- 21 kwietnia - Anthony Quinn, aktor amerykański (zm. 2001)
- 30 kwietnia - Elio Toaff, włoski rabin
- 6 maja - Orson Welles, amerykański reżyser, producent, scenarzysta i aktor filmowy (zm. 1985)
- 12 maja - Roger Louis Schutz-Marsauche, ewangelicki duchowny, założyciel wspólnoty z Taizé (zm. 2005)
- 15 maja - Paul Samuelson, amerykański ekonomista
- 20 maja - Mosze Dajan, izraelski generał i polityk (zm. 1981)
- 1 czerwca - Jan Twardowski, polski poeta, duchowny katolicki (zm. 2006)
- 10 czerwca - Saul Bellow, pisarz amerykański, laureat nagrody Nobla 1976 roku (zm. 2005)
- 12 czerwca - David Rockefeller, amerykański przemysłowiec, filantrop; „król nafty”
- 15 czerwca - Thomas Huckle Weller, amerykański naukowiec, lekarz pediatra, bakteriolog, nagrodzony w 1954 r. Nagrodą Nobla (zm. 2008)
- 20 czerwca - Paul Castellano, znany przestępca amerykański, głowa mafijnej rodziny Gambino w Nowym Jorku od 1976 (zm. 1985)
- 24 czerwca - Fred Hoyle, brytyjski astronom, matematyk i astrofizyk teoretyczny (zm. 2001)
- 5 lipca - John Woodruff, amerykański biegacz (zm. 2007)
- 12 lipca - Yul Brynner, aktor amerykański (zm. 1985)
- 15 lipca - Albert Ghiorso, amerykański naukowiec, odkrywca pierwiastków chemicznych
- 28 lipca - Charles Townes, amerykański fizyk, laureat Nagrody Nobla
- 20 sierpnia - Wiesław Müldner-Nieckowski, polski rzeźbiarz (zm.1982)
- 27 sierpnia - Norman F. Ramsey, amerykański fizyk, laureat Nagrody Nobla
- 29 sierpnia - Ingrid Bergman, aktorka szwedzka (zm. 1982)
- 30 sierpnia - Lillian (księżna Halland), księżna szwedzka
- 23 września - Clifford Shull, amerykański fizyk, laureat Nagrody Nobla (zm. 2001)
- 30 września - Lester Maddox, polityk amerykański (zm. 2003)
- 15 października - Icchak Szamir, premier i polityk izraelski polsko-żydowskiego pochodzenia
- 17 października - Arthur Miller, dramaturg amerykański (zm. 2005)
- 28 października - Dody Goodman, amerykańska aktorka (zm. 2008)
- 4 listopada - Wee Kim Wee, polityk singapurski, prezydent w latach 1985-1993 (zm. 2005)
- 9 listopada
- 11 listopada
- 12 listopada - Roland Barthes, francuski krytyk literacki, pisarz, czołowy przedstawiciel strukturalizmu (zm. 1980)
- 19 listopada - Earl Wilbur Sutherland Jr., amerykański fizjolog, laureat Nagrody Nobla (zm. 1974)
- 25 listopada - Augusto Pinochet, dyktator chilijski (zm. 2006)
- 30 listopada - Henry Taube, kanadyjski chemik, laureat Nagrody Nobla (zm. 2005)
- 7 grudnia - Eli Wallach, amerykański aktor
- 8 grudnia - Ernest Lehman, amerykański scenarzysta filmowy (zm. 2005)
- 9 grudnia - Elisabeth Schwarzkopf, niemiecka śpiewaczka operowa (zm. 2006)
- 12 grudnia
- 13 grudnia - Ross Macdonald, amerykański pisarz, autor powieści kryminalnych (zm. 1983)
- 17 grudnia - Robert Dahl, amerykański politolog i socjolog
- 19 grudnia - Édith Piaf, piosenkarka francuska (zm. 1963)
- 27 grudnia - Gyula Zsengellér, węgierski piłkarz, napastnik (zm. 1999)
- 11 stycznia - Zygmunt Miłkowski, właśc. Teodor Tomasz Jeż, polski pisarz i działacz niepodległościowy (ur. 1824)
- 24 marca - Karol Olszewski, polski fizyk i chemik, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego (ur. 1846)
- 31 marca - Wyndham Halswelle, lekkoatleta szkocki, biegacz (ur.1882)
- 27 kwietnia - Aleksandr Skriabin, rosyjski kompozytor i pianista (ur. 1872)
- 9 maja - François Faber, luksemburski kolarz (ur. 1887)
- 12 czerwca - Józef Brandt, malarz polski (ur. 1841)
- 2 lipca - Porfirio Díaz, prezydent Meksyku, dyktator (ur. 1830)
- 16 lipca - Ellen G. White, prorokini amerykańska, jedna z założycieli Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego (ur. 1827)
- 9 sierpnia - Jerzy Żuławski, polski pisarz (ur. 1874)
- 12 sierpnia - Max Rothmann – niemiecki lekarz żydowskiego pochodzenia, fizjolog, neurolog i neuroanatom (ur. 1868)
- 20 sierpnia - Paul Ehrlich, niemiecki lekarz, chemik, bakteriolog, serolog, laureat Nagrody Nobla w 1908 roku (ur. 1854)
- 31 sierpnia - Adolphe Pégoud, francuski lotnik (ur. 1889)
- 12 października - Edyta Luiza Cavell, brytyjska pielęgniarka (ur. 1865)
- 30 października - Charles Tupper, premier Kanady (ur. 1821)
- 18 listopada - Ksawery Zakrzewski, polski lekarz, społecznik, działacz niepodległościowy (ur. 1876)
edytuj Nagrody Nobla
edytuj Święta ruchome
|
|
